Wsp\u00f3\u0142\u017cycie dw\u00f3ch organizm\u00f3w w biologii nigdy nie jest dzie\u0142em przypadku. Nasi przodkowie dzi\u0119ki oswojeniu ps\u00f3w zyskali ochron\u0119 przed drapie\u017cnikami, oraz pomoc przy polowaniu na du\u017ce ro\u015blino\u017cerne ssaki. Obecno\u015b\u0107 kot\u00f3w przez d\u0142ugi czas chroni\u0142a domostwa i magazyny \u017cywno\u015bci przed gryzoniami. Dzi\u015b rola obu gatunk\u00f3w jest zupe\u0142nie inna, jednak wci\u0105\u017c ich obecno\u015b\u0107 jest dla nas niezmiernie wa\u017cna (7). Bliski kontakt ze zwierz\u0119tami to nie tylko korzy\u015bci, to tak\u017ce ryzyko zwi\u0105zane z chorobami odzwierz\u0119cymi czyli tzw. zoonozami, do kt\u00f3rych zaliczy\u0107 mo\u017cna miedzy innymi inwazje paso\u017cytnicze. Paso\u017cyty to organizmy \u017cyj\u0105ce kosztem swoich \u017cywicieli, kt\u00f3rymi mog\u0105 by\u0107 zar\u00f3wno zwierz\u0119ta jak i ludzie (4). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 paso\u017cyt\u00f3w w trakcie ewolucji dostosowa\u0142o si\u0119 do jednego gatunku \u017cywiciela lub kilku gatunk\u00f3w \u017cywicieli blisko z sob\u0105 spokrewnionych, staj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b tzw. paso\u017cytami swoistymi. Taki uk\u0142ad paso\u017cyt-\u017cywiciel mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do uk\u0142adu klucz-zamek. \u015acis\u0142e dopasowanie sprawia, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 paso\u017cyt\u00f3w zwierz\u0105t nie stanowi zagro\u017cenia dla zdrowia cz\u0142owieka, jednak w pewnych okoliczno\u015bciach bariery gatunkowe mog\u0105 zosta\u0107 przekroczone. Jednym z kluczowych czynnik\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych patogenom adaptacj\u0119 do nowych organizm\u00f3w jest odpowiednio d\u0142ugie i bliskie wsp\u00f3\u0142\u017cycie dw\u00f3ch gatunk\u00f3w (9). Takie relacje \u0142\u0105cz\u0105 nas z psami, kt\u00f3re ze wszystkich zwierz\u0105t hodowlanych towarzysz\u0105 nam najd\u0142u\u017cej. Znaleziska archeologiczne wskazuj\u0105 na psy jako pierwsze zwierz\u0119ta, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 trwale oswoi\u0107 cz\u0142owiekowi. Fakt ten mia\u0142 miejsce oko\u0142o 15\u00a0000 lat temu. O wiele d\u0142u\u017cej zaj\u0119\u0142o nam oswojenie dzikich kotowatych. Pojawienie si\u0119 kota domowego w pobli\u017cu siedlisk ludzkich stwierdzono po raz pierwszy na terenie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Afryki. Naukowcy nie s\u0105 jednomy\u015blni kiedy kot sta\u0142 si\u0119 zwierz\u0119ciem towarzysz\u0105cym, szacuje si\u0119, \u017ce mog\u0142o to nast\u0105pi\u0107 pomi\u0119dzy 7500 - 4000 lat p.n.e. (7) Domestykacja i selekcja hodowlana wywar\u0142y istotne pi\u0119tno na budowie anatomicznej oraz zachowaniach behawioralnych zwierz\u0105t towarzysz\u0105cych. Wraz ze zmianami \u017cywicieli ewolucji ulega\u0142y tak\u017ce ich paso\u017cyty. D\u0142ugotrwa\u0142a i bliska koegzystencja ludzi z psami oraz kotami, umo\u017cliwi\u0142a adaptacj\u0119 cz\u0119\u015bci paso\u017cyt\u00f3w typowych dla zwierz\u0105t mi\u0119so\u017cernych do organizmu cz\u0142owieka, staj\u0105c si\u0119 realnym zagro\u017ceniem dla naszego zdrowia (9). Z \u017cadn\u0105 inn\u0105 grup\u0105 zwierz\u0105t, poza blisko z nami spokrewnionymi naczelnymi, nie mamy tulu wsp\u00f3lnych paso\u017cyt\u00f3w (4,8). Dlatego nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce regularne badanie parazytologiczne ps\u00f3w i kot\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c stosowaniem profilaktyki przeciwpaso\u017cytniczej to dbanie nie tylko o zdrowie zwierz\u0105t, ale tak\u017ce, a mo\u017ce nawet przede wszystkim o nasze w\u0142asne.<\/p>\n
Paso\u017cytnictwo to jedna z najstarszych i najbardziej wyrafinowanych form wsp\u00f3\u0142\u017cycia organizm\u00f3w. Kluczow\u0105 strategi\u0105 w przetrwaniu paso\u017cyt\u00f3w jest ich niebywa\u0142a zdolno\u015b\u0107 do rozmna\u017cania. Jedna doros\u0142a samica glisty psiej (Toxocara canis<\/em>) lub kociej (Toxocara cati<\/em>) mo\u017ce produkowa\u0107 200\u00a0000 jaj na dob\u0119 (1). W jelitach zara\u017conego psa lub kota w zale\u017cno\u015bci od intensywno\u015bci inwazji mo\u017ce by\u0107 zlokalizowanych od kilku do kilkunastu doros\u0142ych nicieni. W takim przypadku ka\u017cdy gram ka\u0142u to od kilkuset do ponad tysi\u0105ca jaj, kt\u00f3re trafiaj\u0105c do \u015brodowiska, zanieczyszczaj\u0105 je parazytologicznie. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce sprz\u0105tanie odchod\u00f3w po psach i kotach zaraz po ich wydaleniu nie jest niebezpieczne dla w\u0142a\u015bcicieli. Znajduj\u0105ce si\u0119 w \u201e\u015bwie\u017cym\u201d kale jaja glist s\u0105 nie inwazyjne i nie zagra\u017caj\u0105 zdrowiu ludzi i zwierz\u0105t. Dopiero po up\u0142ywie 3-4 tygodni w warunkach \u015brodowiska zewn\u0119trznego rozwijaj\u0105 si\u0119 osi\u0105gaj\u0105c stadium inwazyjne zdolne do wywo\u0142ania choroby. W sprzyjaj\u0105cych warunkach stanowi\u0105 realne zagro\u017cenie dla zdrowia zwierz\u0105t i ludzi przez okres nawet do 2 lat (4). Wytrzyma\u0142o\u015bci na warunki zewn\u0119trzne jaja paso\u017cyt\u00f3w zawdzi\u0119czaj\u0105 unikatowej budowie zewn\u0119trznej powierzchni zwanej skorupk\u0105. Ta z\u0142o\u017cona struktura nadaje jajom paso\u017cyt\u00f3w tak\u017ce inn\u0105 cech\u0119 a mianowicie lepko\u015b\u0107, kt\u00f3ra sprzyja ich biernemu roznoszeniu przez owady, sier\u015b\u0107 zwierz\u0105t lub na podeszwach but\u00f3w (10).<\/p>\n W ka\u017cdym mie\u015bcie s\u0105 tereny ciesz\u0105ce si\u0119 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli zwierz\u0105t jako atrakcyjne miejsca wyprowadzania czworonog\u00f3w na spacery. Takie rejony jak parki, trawniki s\u0105siaduj\u0105ce z alejkami osiedlowymi s\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na kumulacje form rozwojowych paso\u017cyt\u00f3w. Aby szczeg\u00f3\u0142owo oceni\u0107 skal\u0119 zjawiska wykonuje si\u0119 badania parazytologiczne \u015brodowiska, w kt\u00f3rych poszukuje si\u0119 jaj, cyst, oocyst, larw paso\u017cyt\u00f3w w ziemi, piachu lub na ro\u015blinach. Szczeg\u00f3lny nacisk k\u0142adzie si\u0119 na paso\u017cyty zwierz\u0105t towarzysz\u0105cych stanowi\u0105ce zagro\u017cenie dla zdrowia cz\u0142owieka, jak glisty - Toxocara<\/em>, w\u0142osog\u0142\u00f3wki - Trichuris<\/em> sp., czy tasiemce z rodzaju Echinococcus.<\/em> Monitorowane s\u0105 miejskie tereny rekreacyjne: piaskownice, place zabaw, trawniki osiedlowe, a tak\u017ce przydomowe podw\u00f3rka na terenach wiejskich i miejskich. Wyniki zebrane z r\u00f3\u017cnych aglomeracji miejskich na terenie Polski s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane i wahaj\u0105 si\u0119 od kilku do kilkudziesi\u0119ciu procent (5,6). Zauwa\u017cono, \u017ce w badaniach wykonanych przed rokiem 2000, w wi\u0119kszo\u015bci miast stwierdzano dwucyfrowe wyniki dodatnie, wskazuj\u0105ce na znaczne zanieczyszczenie teren\u00f3w miejskich jajami paso\u017cyt\u00f3w wewn\u0119trznych ps\u00f3w i kot\u00f3w. Po roku 2000 obserwuje spadek zanieczyszczenia parazytologicznego \u015brodowiska miejskiego (2). Przyczyn tego zjawiska upatruje si\u0119 mi\u0119dzy innymi w czynnikach metodologicznych wykonywanych bada\u0144, ale tak\u017ce wskazuje si\u0119 na rosn\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa dotycz\u0105c\u0105 zagro\u017ce\u0144 parazytologicznych. W\u0142a\u015bciciele przywi\u0105zuj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 do regularnych bada\u0144 i odrobaczania zwierz\u0105t. Potwierdzaj\u0105 to dane koncern\u00f3w farmaceutycznych, kt\u00f3re wykazuj\u0105 kilkuprocentowe wzrosty sprzeda\u017cy preparat\u00f3w przeciwpaso\u017cytniczych rok do roku.<\/p>\n Sytuacja inwazjiologiczna Europy jest dynamiczna. Jedne paso\u017cyty poszerzaj\u0105 zasi\u0119g geograficzny swojego wyst\u0119powania inne go kurcz\u0105 (11,12). Naukowcy t\u0142umacz\u0105 obserwowane zmiany zar\u00f3wno czynnikami naturalnymi (zmiany klimatyczne, dob\u00f3r naturalny), jak r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka (transport zwierz\u0105t, reorganizacja sposob\u00f3w hodowli i \u017cywienia, stosowanie \u015brodk\u00f3w farmakologicznych).<\/p>\n Przyk\u0142adem inwazji do niedawna uznawanych za powszechne, obecnie coraz rzadziej diagnozowanych s\u0105 tasiemczyce mi\u0119so\u017cernych wywo\u0142ywane przez przedstawicieli rodziny Taenidae.<\/em> Do ograniczenia wyst\u0119powania tych paso\u017cyt\u00f3w przyczyni\u0142o si\u0119 wyparcie z diety ps\u00f3w i kot\u00f3w surowego mi\u0119sa i podrob\u00f3w (miejsca lokalizacji formy rozwojowych tasiemc\u00f3w) przez komercyjne karmy bytowe (4). Z drugiej strony w na terenie naszego kraju w ostatnich latach odnotowuje si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej inwazje paso\u017cyt\u00f3w, kt\u00f3re wcze\u015bniej na terenie Polski nie wyst\u0119powa\u0142y lub nie by\u0142y diagnozowane. Do takich \u201eegzotycznych\u201d, jednostek nale\u017cy zaliczy\u0107 dirofilarioz\u0119, chorob\u0119 szeroko rozpowszechnion\u0105 w po\u0142udniowej Europie, Azji i Afryce. U ps\u00f3w i kot\u00f3w odpowiedzialne za ni\u0105 s\u0105 dwa gatunki nicieni Dirofilaria repens <\/em>i Dirofilaria immitis.<\/em> Oba paso\u017cyty przenosz\u0105 komary, jednak w organizmie \u017cywiciela ostatecznego (zwierz\u0105t mi\u0119so\u017cernych) zachowuj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie inaczej. D. repens<\/em> jest ma\u0142o chorobotw\u00f3rczy, lokalizuje si\u0119 w guzach g\u0142\u00f3wnie pod sk\u00f3r\u0105. D. immitis<\/em> uznawany jest natomiast za jednego z najgro\u017aniejszych paso\u017cyt\u00f3w wewn\u0119trznych zwierz\u0105t towarzysz\u0105cych. Wywo\u0142uje on robaczyce serca i naczy\u0144 krwiono\u015bnych (1). Pierwsze przypadki sk\u00f3rnej robaczycy w Polsce odnotowano u cz\u0142owieka w 2007, natomiast u ps\u00f3w latem 2009 roku (13). Obecnie szacuje si\u0119, \u017ce w wojew\u00f3dztwie mazowieckim ponad 1\/3 ps\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zara\u017conych przez D. repens<\/em>. Na szcz\u0119\u015bcie sercow\u0105 dirofilarioz\u0119 ps\u00f3w w kraju, do tej pory wykryto tylko w pojedynczych przypadkach. W odpowiedzi na obserwowane zmiany parazytofauny producenci lek\u00f3w weterynaryjnych dostosowali swoj\u0105 ofert\u0119 rynkow\u0105, tak aby odpowiada\u0142a ona wsp\u00f3\u0142czesnym zagro\u017ceniom inwazjologicznymi.<\/p>\n Oczywisto\u015bci\u0105 jest, \u017ce paso\u017cyty by\u0142y obecne na Ziemi na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 na niej pierwszych ludzi, i \u017ce b\u0119d\u0105 istnia\u0142y jeszcze na d\u0142ugo po tym jak my znikniemy. Pami\u0119taj\u0105c jednak o kilku prostych zasadach jak: sprz\u0105tanie odchod\u00f3w po zwierz\u0119tach, ograniczenie ich dost\u0119pu do plac\u00f3w zabaw i piaskownic, mycie r\u0105k po kontakcie z pupilem, mo\u017cna istotnie ograniczy\u0107 ryzyko zara\u017ce\u0144. R\u00f3wnie wa\u017cnym elementem profilaktyki chor\u00f3b inwazyjnych ps\u00f3w i kot\u00f3w jest regularne stosowanie lek\u00f3w przeciwpaso\u017cytniczych. \u015arodki te eliminuj\u0105 paso\u017cyty z organizmu \u017cywiciela. Dodatkowo cz\u0119\u015b\u0107 z nich chroni organizm \u017cywiciela przed wnikni\u0119ciem i rozwojem form inwazyjnych, zapobiegaj\u0105c w ten spos\u00f3b wyst\u0105pieniu nowych inwazji. Nowoczesne preparaty charakteryzuj\u0105 si\u0119 szerokim spektrum dzia\u0142ania, du\u017cym bezpiecze\u0144stwem, oraz \u0142atwym sposobem aplikacji i d\u0142ugim okresem dzia\u0142ania. Niekt\u00f3re leki daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 eliminacji zar\u00f3wno paso\u017cyt\u00f3w zewn\u0119trznych jak i wewn\u0119trznych. Wsp\u00f3\u0142praca naukowc\u00f3w i lekarzy praktyk\u00f3w zaowocowa\u0142a opracowaniem formu\u0142 dostosowanych do gatunku, wieku oraz masy zwierz\u0105t. Dzi\u0119ki temu dzi\u015b mo\u017cemy bezpiecznie i skutecznie odrobacza\u0107 psy i koty dbaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie o zdrowie zwierz\u0105t i nas samych.<\/p>\n Tekst: Pi\u015bmiennictwo:<\/p>\n Zdj\u0119cie: Fotolia.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wsp\u00f3\u0142\u017cycie dw\u00f3ch organizm\u00f3w w biologii nigdy nie jest dzie\u0142em przypadku. Nasi przodkowie dzi\u0119ki oswojeniu ps\u00f3w zyskali ochron\u0119 przed drapie\u017cnikami, oraz pomoc przy polowaniu na du\u017ce ro\u015blino\u017cerne ssaki. Obecno\u015b\u0107 kot\u00f3w przez...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7455,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[10,11,4],"tags":[141,156,151,159],"yoast_head":"\n
\nDr n. wet. Klaudiusz Szczepaniak
\nZak\u0142ad Parazytologii i Chor\u00f3b Inwazyjnych
\nUniwersytet Przyrodniczy w Lublinie<\/p>\n\n